Centrum Dokumentacji Zsyłek, Wypędzeń i Przesiedleń powołał 12 stycznia 2011 roku Rektor Uniwersytetu Pedagogicznego prof. dr hab. Michał Śliwa w oparciu o uchwałę Senatu Uczelni z dnia 25 października 2010 roku. Jednocześnie ówczesny Wojewoda Małopolski Stanisław Kracik udostępnił tymczasowo na siedzibę Centrum lokal przy ulicy Brackiej 13,
Centrum Dokumentacji zajmuje się gromadzeniem relacji Sybiraków i osób przesiedlonych z dawnych Kresów na ziemie zachodnie oraz zbieraniem dokumentów i pamiątek. Wspomnienia Sybiraków rozsianych też w różnych częściach świata są nagrywane, spisywane i opracowywane.
Dyrektorem Centrum jest historyk UP dr Hubert Chudzio. Prace te są wykonywane przez dwie panie pod kierownictwem dra Chudzio i współpracujących z nimi wolontariuszy – studentów UP.
Po podpisaniu porozumienia pomiędzy Uniwersytetem Pedagogicznym im. Komisji Edukacji Narodowej reprezentowanym przez Rektora Uniwersytetu prof. dr. hab. Michała Śliwę a Małopolskim Urzędem Wojewódzkim w Krakowie o współpracy w ramach realizowania zadania pod nazwą: „Podtrzymywanie i rozpowszechnianie tradycji narodowej i państwowej”, na rzecz Centrum Dokumentacji Zsyłek, Wypędzeń i Przesiedleń udostępniony został krakowski Fort Skotniki, w którym adaptowano pomieszczenia do celów edukacyjnych i przeprowadzono remont wykonany przez wolontariuszy pod kierownictwem dyrektora.
Tam powstanie Muzeum i Archiwum Centrum Dokumentacji.
W niedługim czasie przygotowano wystawę i zaczęto prowadzić warsztaty edukacyjne dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych. Dzięki współpracy z Oddziałem Związku Sybiraków w Krakowie uczniowie podczas warsztatów mogą spotkać się z osobami, które przeżyły gehennę wywózki.
24 kwietnia 2012 roku odbyło się spotkanie rozpoczynające działalność Centrum w Forcie Skotniki. Wzięli w nim udział m. in.: Rektor Uniwersytetu Pedagogicznego, przedstawiciel Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, reprezentanci Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego, Dyrektor Wydziału Rewaloryzacji Zabytków Krakowa i Dziedzictwa Narodowego, Małopolski Oświaty, Sybiracy i licealiści.
Po poświęceniu fortu w dniu 24 kwietnia 2012 r. przez Kapelana Sybiraków O. Jerzego Pająka zaprezentowana została wystawa „Wyszli z ziemi niewoli…” o tych Sybirakach, którzy po układzie Sikorski – Majski wraz z wojskiem gen. Andersa opuścili ZSRR. Przedstawiona też została wspomnieniowa wystawa o Matkach Sybiraczkach na podstawie wspomnień ich dzieci, które obecnie mieszkają w Australii.
Częścią ekspozycji jest wypożyczona przez Krakowski Oddział Związku Sybiraków makieta wykonana przez więźnia łagru w Workucie Henryka Kosiora realistycznie oddająca panujące tam warunki.
Prezes Krakowskiego Oddziału Związku Sybiraków Aleksandra Szemioth wyraziła radość z powstania Centrum i z tego, że młodzi ludzie zajęli się dokumentowaniem losów Sybiraków, którzy są świadkami wydarzeń w trudnych latach od 1939 do 1956 r. Zostało Sybiraków tylko około 700 osób w naszym Oddziale Związku. Powiedziała też, że archiwum Związku przypuszczalnie zostanie przekazane w przyszłości Centrum Dokumentacji Zsyłek, Wypędzeń i Przesiedleń.
Duża grupa obecnych zgromadziła się wokół prof. Zofii Ciesielskiej, która opowiadała, jak makieta łagru trafiła do Związku Sybiraków w Krakowie oraz o tym , co przedstawiają poszczególne realistyczne scenki przedstawione na makiecie.
Pani Zofia Ciesielska już w kwietniu prowadziła warsztaty z młodzieżą.
12 maja 2012 r. Małopolski Kurator Oświaty p. Aleksander Palczewski zwrócił się do dyrektorów gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych województwa małopolskiego z zaproszeniem do uczestnictwa uczniów i nauczycieli w warsztatach w ramach projektu edukacyjnego „ Losy Polaków na Syberii”.
Proponował aby co roku, nowi uczniowie odwiedzali Centrum Dokumentacji Zsyłek, Wypędzeń i Przesiedleń.
Warsztaty te będą niezapomnianą lekcją historii.
K. W.
Wszechmogący, wieczny Boże, dzieło które dzisiaj poświęcamy, tu w forcie Skotnickim, kieruje naprzód naszą wdzięczność ku Tobie, gdyż doskonale wiemy, że „jeżeli domu Pan nie zbuduje, na próżno się trudzą ci, którzy je wznoszą”. Ilekroć więc swoją pracą zaradzamy potrzebom naszych braci i staramy się im pomóc, jesteśmy tylko twoimi pomocnikami.
Dzisiaj tą potrzebą jest odpowiednio przygotowane miejsce na Centrum Dokumentacji Zsyłek, Wypędzeń i Przesiedleń, gdzie będą zbierane, przechowywane i eksponowane świadectwa ponad dwustuwiekowej historii i kultury cierpienia narodu polskiego, karanego i zsyłanego przez carat i system sowiecki na „nieludzką ziemię” syberyjską.
Św. Paweł Apostoł w Liście do Kolosan napisał: „Z wielką mądrością nauczajcie i napominajcie samych siebie przez psalmy, hymny, pieśni pełne ducha, pod wpływem łaski śpiewajcie Bogu w waszych sercach”. Mamy głęboką nadzieję, że to Centrum przyczyniać się będzie do tego, że prawda będzie dla nas nauką życia, mądrość podstawą naszej pokory, a nawiedzający to miejsce będą odchodzić ubogaceni intelektualnie, duchowo i patriotycznie. Naród tak długo żyje, jak długo trwa pamięć jego historii.
Również w Twoje ręce, dobry i mądry Boże, składamy wdzięczność tym, którzy podjęli inicjatywę przekształcenia tego fortu na pożyteczny ośrodek historycznej pamięci o polskich Sybirakach. Niech ta pamięć będzie zawsze żywa i pouczająca. Ty zaś, wszechmogący Boże podtrzymuj swoim błogosławieństwem wszelkie dobre działania i spraw, aby one były głosicielami prawdy, choćby ta prawda była trudna i gorzka.
Niech błogosławieństwo Boga wszechmogącego, Syna i Ducha Świętego zstąpi na twórców tego Centrum i na wszystkie jego pomieszczenia. Amen.
o. Jerzy Pająk
Kapelan środowisk niepodległościowych
w Krakowie
W 2011 r. została nawiązana współpraca naszego Związku Sybiraków z Instytutem Pedagogiki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Inicjatywa ta dotyczyła objęcia opieką wolontariacką przez studentów Pedagogiki Społeczno-Opiekuńczej UJ, Domu Pomocy Społecznej im. J. Godynia w Krakowie przy ul. Sołtysowskiej 13 D, w którym to przebywają Sybiracy, którzy w ostatnich latach (po 2002 roku) przybyli z Kazachstanu..
I tak 22 listopada 2011 odbyło się spotkanie studentów I-go roku Pedagogiki Społeczno-Opiekuńczej wraz wykładowcą dr Barbarą Łuczyńską z Dyrektorem Domu p. Markiem Jandą. W trakcie spotkania określono zakres działań studentów zwłaszcza z grupą Sybiraków, którzy
mają kłopoty asymilacyjne z uwagi na trudności językowe i różnice kulturowe z pozostałymi miejscowymi mieszkańcami Domu.
Na koordynatora wolontariuszy dyrekcja Domu wyznaczyła
p. Magdalenę Michalską. Na początku ustalono, że formy pracy wolontariuszy będą zależne od bieżących potrzeb DPS np. indywidualne wyjścia z pensjonariuszami na spacery, zakupy, a w okresie zimowym czytanie książek i prasy, oraz dłuższe rozmowy z Sybirakami
z próbą notowania ich wspomnień i doskonalenia języka polskiego, gdyż część z nich po tylu latach zesłania i braku kontaktu z Ojczyzną, ma kłopoty w posługiwaniu się nim.
Z okazji „Andrzejek” Koło Pedagogów Opiekunów przy Instytucie Pedagogiki Uniwersytetu Jagiellońskiego zorganizowało dla wszystkich mieszkańców Domu wesołą zabawę z konkursami i wróżbami , mającą na celu integrację Sybiraków z pozostałymi mieszkańcami, co w tej placówce jest niejakim problemem.
Warta szczególnego podkreślenia jest kolejna inicjatywa studentek II-go roku Pedagogiki Społeczno-Opiekuńczej Uniwersytetu Jagiellońskiego: Pauliny Pląder, Natalii Półtorak, Marzeny Sumy, Magdaleny Krupskiej, Kamili Kubasy, które w grudniu zorganizowały w Instytucie Pedagogiki UJ zbiórkę darów pod hasłem „Podaruj Święta”.
W jej efekcie przygotowano 68 paczek dla wszystkich mieszkańców DPS ze słodyczami, owocami, maskotkami, a dla Sybiraków dodatkowo kubeczki i kartki świąteczne. Wręczenie paczek miało miejsce w trakcie uroczystego Opłatka w DPS-ie (15 grudzień 2011) z udziałem przedstawicieli Władz Miasta.
Rozpoczęta w 2011 roku działalność studentów będzie kontynuowana w 2012 roku i mamy nadzieję, że i w dalszych latach.
Barbara Łuczyńska
31 stycznia 2012 na zaproszenie nauczycielki historii ze Szkoły Podstawowej nr. 61 w Krakowie dzielnicy Stary Prokocim p Małgorzaty Suknarowskiej odbyło się spotkanie z przedstawicielką naszego Związku Sybiraków dr Barbarą Łuczyńską, która na kanwie osobistych losów czterech pokoleń zesłańców Sybiru, omówiła historię zsyłek Polaków na Syberię i deportację ludności polskiej z Kresów w głąb ZSRR w czasie II wojny, ilustrując ją mapami, fotografiami i pamiątkami rodzinnymi.
Prelekcja była powtórzona w dwóch VI klasach. Trzeba podkreślić, że uczniowie byli przygotowani do odbioru tego tematu i słuchali z zainteresowanie, zadając pytania dodatkowe. Daje to dobre świadectwo ich nauczycielom historii.
Barbara Łuczyńska
